Sjöfaldir sértækir skattar vonbrigði

„Það veldur sárum vonbrigðum að stjórnvöld ætli enn á ný að hækka sértæka skatta á fjármálafyrirtæki,“ segir Heiðrún Jónsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í fjármálaþjónustu, um boðaða skattahækkun sem er að finna í frumvarpi til fjárlaga ársins 2027.

Stjórnvöld ráðgera að afla 31 milljarðs króna með sértækum sköttum og gjöldum á fjármálastarfsemi á næsta ári samkvæmt nýbirtu fjárlagafrumvarpi. Það er 7,5 milljörðum meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum þessa árs. Þar vegur þyngst um 75% hækkun skatts á skuldir fjármálafyrirtækja, úr 0,145% í 0,254%. Sá skattur á að skila 13,85 milljörðum króna í ríkissjóð eftir hækkun.

Sértækir skattar verða sjöfalt hærri en í Vestur-Evrópu

„Ný greining KPMG fyrir SFF sýnir að Ísland sker sig nú þegar verulega úr í Vestur-Evrópu. Með hækkuninni fara sértækir skattar á íslenska banka úr því að vera rúmlega fimmfalt hærri en meðaltalið þar í að vera um sjöfalt hærri, sem hlutfall af eignum. Ísland er jafnframt eina ríkið í samanburðinum sem leggur sérstaka skatta í senn á skuldir, hagnað og laun banka,“ segir Heiðrún Jónsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í fjármálaþjónustu (SFF).

„Þetta eykur enn á skattbyrði sem var þegar mikil og veikir samkeppnishæfni íslensks fjármálakerfis. Fjármagn sem fer í sérstaka skatta nýtist ekki til annarra verkefna, svo sem til að styrkja útlánagetu og fjármagna fjárfestingu.“

Auk skatts á skuldir greiða fjármálafyrirtæki 6% viðbótartekjuskatt á hagnað umfram einn milljarð króna, ofan á 20% almennan tekjuskatt, og 5,5% sérstakan skatt á laun auk sérstakra gjalda. Frá árinu 2021 hafa tekjur hins opinbera af starfsemi og eignarhaldi í fjármálafyrirtækjum numið um 700 milljörðum króna að núvirði.

„Því er erfitt að sjá að hallarekstur ríkissjóðs á undanförnum árum, sem stjórnvöldum er nú tíðrætt um, megi rekja til ónógra tekna af fjármálastarfsemi,“ segir Heiðrún.

Hækka skatt sem stofnanir hafa varað við

„Skattur á skuldir er einmitt sú tegund sértækrar skattlagningar sem meðal annars Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Seðlabanki Íslands hafa varað við vegna neikvæðra efnahagslegra áhrifa. Markmið um hallalaus fjárlög er æskilegt, en stjórnvöld hafa ekki sýnt fram á að þessi skattahækkun sé skilvirkasta leiðin til þess. Jafnframt vinnur frekari skattlagning gegn öðrum markmiðum ríkisstjórnarinnar, t.a.m. að efla samkeppnishæfni og laða að erlenda fjárfesta. SFF hefur ítrekað óskað eftir greiningum og mati á áhrifum hækkunarinnar án þess að slíkt mat hafi verið lagt fram,“ segir Heiðrún.

Hún segir einnig áhyggjuefni að sértæk skattahækkun sé boðuð með skömmum fyrirvara og án samráðs. Fyrirsjáanleiki í skattamálum skipti máli fyrir fjárfestingu, fjármögnun og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs.

Skatturinn á skuldir sem nú á að hækka var upphaflega settur á í kjölfar fjármálahrunsins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn komst fyrir um áratug að þeirri niðurstöðu að ríkið hefði þá þegar endurheimt beinan kostnað sinn af endurreisn bankakerfisins.

Almenningur hefur áhyggjur af áhrifunum

Í könnun Gallup fyrir SFF í sumar taldi meirihluti svarenda að boðuð skattahækkun hefði neikvæð áhrif á almenning, viðskiptavini og hluthafa bankanna en jákvæð áhrif á ríkissjóð.

Heiðrún bendir á að almenningur sé jafnframt stærsti eigandi viðskiptabankanna í gegnum ríkið og lífeyrissjóðina, sem saman eiga um 69% þeirra, auk þess að vera einn helsti viðskiptavinur bankanna. Því þurfi að meta heildaráhrif skattahækkunarinnar á ríkissjóð og hagkerfið en ekki aðeins þær beinu skatttekjur sem henni er ætlað að skila.

Varanleg skattahækkun vegna tímabundinna aðstæðna?

„Fjármálaráðherra hefur meðal annars vísað til tímabundinna aðstæðna í efnahagslífinu, svo sem verðbólgu og vaxtastigs, við rökstuðning skattahækkunarinnar. Ef stjórnvöld ætla á annað borð að halda í áform sín um skattahækkunina væri eðlilegt að skattahækkunin væri einnig tímabundin, með skýru sólarlagsákvæði, og félli sjálfkrafa úr gildi að ári liðnu. Með því væri komið í veg fyrir að ráðstöfun sem kynnt er til að mæta tímabundinni þörf festist varanlega í sessi. Sagan er full af dæmum um slíkt,“ segir Heiðrún.